Nahu & Saraf Abad 14H Ada terjemahan
Perbincangan tentang tasrif «ذو»
الكلام على تصريف «ذو»
عبد الرحمن بن يحيى المُعَلِّمي اليماني (1313 - 1386 هـ) (ت 1386هـ)
Baca kitab penuh →
Petikan terjemahan
Petikan awal daripada kitab ini. Baca keseluruhannya di aplikasi Pustaka Turath.
الرسالة السادسة
Risalah Keenam
الكلام على تصريف «ذو»
Perbincangan tentang tasrif «ذو»
«ذو» عينه واو ولامه ياء، أما الأول فلأن مؤنَّثهُ «ذات» وأصلها ذوات بدليل أنَّ مثناها «ذواتا» حُذفت عين المفردة لكثرة الاستعمال. هـ كليَّات(1) أبي البقاء الحسيني(2) ــ رحمه الله ــ بتصرف.
«ذو» huruf 'ain-nya ialah wau dan huruf lam-nya ialah ya. Adapun yang pertama, kerana bentuk muannas-nya ialah «ذات» dan asalnya ialah ذوات, berdasarkan bukti bahawa bentuk mutsanna-nya ialah «ذواتا» — huruf 'ain bagi bentuk mufradnya dibuang kerana banyak digunakan. Demikian menurut Kulliyyat(1) Abu al-Baqa' al-Husaini(2) — rahimahullah — dengan sedikit olahan.
«ذو» لامُه ياءٌ محذوفة، ووزنه في الأصل ذَوَيٌ وِزَانُ سَبَب، ويكون بمعنى صاحب فيُعرب بالواو والألف والياء، ولا يستعمل إلا مضافًا إلى اسم جنس، فيقال: زيد ذو علم، وذو مال، والزيدان ذوا علمٍ، والرجال ذوو مال، وهند ذات مالٍ والهندان ذواتا مالٍ، والنساء ذوات مالٍ، هـ «مصباح» بتصرف(3).
«ذو» huruf lam-nya ialah ya yang dibuang, dan wazannya pada asalnya ialah ذَوَيٌ seperti wazan سَبَب. Ia bererti "pemilik" lalu dii'rab dengan wau, alif, dan ya. Ia tidak digunakan melainkan diidhafahkan kepada isim jenis (kata nama jenis). Maka dikatakan: زيد ذو علم (Zaid pemilik ilmu), dan ذو مال (pemilik harta); الزيدان ذوا علمٍ (dua Zaid itu pemilik ilmu); الرجال ذوو مال (kaum lelaki itu pemilik harta); هند ذات مالٍ (Hind pemilik harta); الهندان ذواتا مالٍ (dua Hind itu pemilik harta); النساء ذوات مالٍ (kaum wanita itu pemilik harta). Demikian menurut «Misbah» dengan sedikit olahan(3).
قوله تعالى: {ذَوَاتَيْ أُكُلٍ خَمْطٍ} [سبأ: 16] تثنية ذوات مفرد على الأصل. هـ، قوله تعالى: {ذَوَاتَا أَفْنَانٍ} [الرحمن: 48] تثنية ذوات على الأصل ولامها ياء. هـ جلالين(4).
Firman Allah Taala: {ذَوَاتَيْ أُكُلٍ خَمْطٍ} [Saba': 16] — iaitu mutsanna bagi ذوات, mufradnya mengikut bentuk asal. Demikian. Firman Allah Taala: {ذَوَاتَا أَفْنَانٍ} [ar-Rahman: 48] — iaitu mutsanna bagi ذوات mengikut bentuk asal, dan huruf lam-nya ialah ya. Demikian menurut Jalalain(4).
«ذو» أصله ذوى مثل: عصى. هـ «مختار الصحاح»(5).
«ذو» asalnya ialah ذوى seperti: عصى. Demikian menurut «Mukhtar al-Sihah»(5).
(1) الكليات (2/ 356).
(1) Al-Kulliyyat (2/356).
(2) هو أيوب بن موسى الحسيني الكفوي الحنفي، ولد في كفا بالقرم، وتوفي وهو قاضٍ بالقدس سنة (1094 هـ).
(2) Beliau ialah Ayyub bin Musa al-Husaini al-Kafawi al-Hanafi. Dilahirkan di Kafa di Crimea, dan meninggal dunia ketika menjadi kadi di Baitulmaqdis pada tahun 1094H.