موسوعة مواقف السلف في العقيدة والمنهج والتربية - جـ ٦

Muhammad bin Ishaq bin Mandah (1) (395 H)

Beliau merupakan seorang Imam, al-Hafiz (penghafal hadis yang hebat), al-Jawwal (pengembara yang mencari ilmu), Muhaddith al-Asr (pakar hadis zaman itu). Nama beliau ialah Abu Abdullah Muhammad bin Ishaq bin Muhammad bin Yahya bin Mandah al-Asfahani. Beliau dilahirkan pada tahun tiga ratus sepuluh atau tiga ratus sebelas Hijrah.

Beliau mendengar (belajar hadis) daripada bapanya, bapa saudaranya iaitu Abdurrahman bin Yahya bin Mandah, Muhammad bin al-Qasim al-Karani, Abu Ali al-Hasan bin Abi Hurairah, Abu Said bin al-A'rabi dan ramai lagi. Jumlah guru beliau mencecah seribu tujuh ratus orang syeikh (guru), dan beliau mempunyai ijazah (kebenaran meriwayatkan ilmu) daripada al-Hafiz Abdurrahman bin Abi Hatim dan selainnya.

Manakala mereka yang meriwayatkan hadis daripada beliau pula ialah guru beliau sendiri iaitu Abu al-Syeikh, Abu Bakar bin al-Muqri', Abu Abdullah al-Hakim, Abu Abdullah Ghunjar, Abu Sa'ad al-Idrisi, Tammam al-Razi, Abu Nu'aim, Ahmad bin al-Fadl al-Batirqani dan ramai lagi.

Al-Batirqani berkata: "Telah menceritakan kepada kami Abu Abdullah bin Mandah, beliau merupakan imam bagi para imam dalam bidang hadis, semoga Allah mempertemukan beliau dengan keredaan-Nya."

Al-Hakim pula berkata: "Kami bertemu di Bukhara pada tahun tiga ratus enam puluh satu Hijrah, dan ketika itu ilmu beliau telah bertambah dengan nyata sekali. Kemudian beliau datang kepada kami di Naisabur pada tahun tiga ratus tujuh puluh lima Hijrah ketika dalam perjalanan pulang ke tanah airnya."

Maka guru kami, Abu Ali al-Hafiz berkata: "Keluarga Mandah adalah tokoh-tokoh besar bagi para hafiz (penghafal hadis) di dunia ini sejak dahulu hingga sekarang. Tidakkah kalian melihat kepada qarihah (kecerdikan akal) Abu Abdullah!"

Dan dikatakan bahawa sesungguhnya apabila nama Ibnu Mandah disebutkan kepada Abu Nu'aim al-Hafiz, beliau berkata: "Beliau adalah seperti sebuah gunung daripada gunung-gunung (yang teguh ilmunya)."

Ahmad bin Ja'far al-Hafiz pula berkata: "Aku telah menulis (belajar) daripada lebih seribu orang syeikh (guru), dan tidak ada seorang pun dalam kalangan mereka yang lebih kuat hafalannya berbanding Ibnu Mandah."

Syeikh bagi negeri Harat iaitu Abu Ismail al-Ansari pula berkata: "Abu Abdullah bin Mandah adalah penghulu bagi penduduk zamannya." Beliau meninggal dunia pada tahun tiga ratus sembilan puluh lima Hijrah.

• Pendirian beliau terhadap al-Mubtadi'ah (golongan ahli bidaah):
Al-Qadhi Abu al-Husain meriwayatkan dalam kitab al-Tabaqat daripada Muhammad bin Ishaq, beliau berkata: Aku telah menulis hadis daripada seribu tujuh ratus orang syeikh (guru). Beliau berkata: Aku telah mengelilingi Timur dan Barat sebanyak dua kali, namun aku tidak pernah mendekatkan diri kepada setiap orang yang ragu-ragu dalam agamanya. Aku juga tidak pernah mendengar satu hadis pun daripada golongan ahli bidaah. (1)

• Pendirian beliau terhadap al-Jahmiyyah (golongan sesat yang menafikan sifat-sifat Allah):
Beliau mempunyai beberapa karya berlandaskan manhaj Salaf (jalan generasi awal Islam):

1 - Kitab al-Tauhid: Beliau telah menyebutkan di dalamnya perkara yang berkaitan dengan Tauhid al-Rububiyyah (mengesakan Allah sebagai Pencipta dan Pentadbir) serta nama-nama dan sifat-sifat Allah. Kitab ini telah dicetak, segala puji bagi Allah.

2 - al-Radd 'ala al-Jahmiyyah (Bantahan terhadap golongan Jahmiyyah): Ia telah dicetak dengan suntingan (tahqiq) oleh Syeikh Ali Nasir.

3 - al-Radd 'ala al-Lafziyyah (Bantahan terhadap golongan Lafziyyah): Disebutkan oleh al-Dzahabi dalam kitab Siyar A'lam al-Nubala'. (2)

4 - al-Sunnah: Disebutkan oleh al-Kattani dalam kitab al-Risalah al-Mustatrafah. (3)

• Pendirian beliau terhadap al-Murji'ah (golongan yang mengeluarkan amalan daripada hakikat iman):
Beliau mempunyai kitab al-Iman: Ia dianggap antara kitab yang paling penting dalam bab ini, yang paling luas perbahasannya dan yang terbaik. Beliau telah membahaskan dengan panjang lebar dalam membantah golongan Murji'ah dan Khawarij, serta menyebutkan segala perkara yang berkaitan dengan iman dan cabang-cabangnya. Kitab ini telah dicetak, segala puji bagi Allah Tuhan sekalian alam, dengan suntingan (tahqiq) oleh Syeikh Ali Nasir, dan ia merupakan tesis ilmiah beliau di peringkat Doktor Falsafah (PhD). Beliau -rahimahullah- telah mengemukakan pada permulaan sebahagian bab kata-kata yang baik, antaranya: ...

... dan orang-orang bukan Arab, kisah-kisah orang terdahulu daripada kalangan umat-umat, penjelasan tentang Maghazi (peperangan) Rasulullah shallallahu 'alaihi wa sallam dan Saraya (pasukan tentera) Baginda, serta ringkasan hukum-hakam dan keputusan-keputusan Baginda, khutbah-khutbah dan nasihat-nasihat Baginda, tanda-tanda kenabian dan mukjizat-mukjizat Baginda, bilangan isteri-isteri, anak-anak, menantu-menantu, serta para sahabat Baginda, penyebutan tentang kelebihan-kelebihan dan jasa-jasa mereka, penjelasan tentang khabar berita dan kemuliaan mereka, tempoh usia mereka, dan penjelasan tentang nasab (keturunan) mereka.

Di dalamnya juga terdapat tafsir al-Quran al-Azhim (al-Quran yang agung), dan apa yang terkandung di dalamnya daripada berita-berita dan al-Zikr al-Hakim (peringatan yang penuh hikmah), ucapan-ucapan para Sahabat tentang hukum-hakam yang dihafal daripada mereka, serta penamaan bagi sesiapa daripada kalangan imam-imam yang datang kemudian dan para fakih (ahli hukum agama) yang berjihad dalam ilmu (mujtahid) yang mengambil pendapat setiap seorang daripada mereka.

Sesungguhnya Allah Ta'ala telah menjadikan ahli hadis sebagai rukun-rukun syariat, dan Allah menghancurkan setiap bidah (perkara baru dalam agama) yang buruk melalui mereka. Maka mereka adalah orang-orang kepercayaan Allah daripada kalangan makhluk-Nya, dan perantara antara Nabi shallallahu 'alaihi wa sallam dengan umatnya. Mereka adalah orang-orang yang bersungguh-sungguh dalam menjaga agama Baginda. Cahaya mereka bersinar, keutamaan mereka tersebar luas, tanda-tanda mereka mengagumkan, mazhab (jalan) mereka zahir (jelas), dan hujah-hujah mereka kuat.

Setiap golongan memihak kepada hawa nafsu yang mereka kembali kepadanya, atau menganggap baik sesuatu pendapat yang mereka tekun berpegang padanya, kecuali Ashabul Hadith (golongan ahli hadis). Sesungguhnya al-Kitab (al-Quran) adalah bekalan mereka, al-Sunnah adalah hujah mereka, dan Rasulullah adalah kelompok mereka, serta kepada Bagindalah sandaran mereka. Mereka tidak berpaling kepada hawa nafsu, dan tidak menoleh kepada pendapat-pendapat akal semata-mata. Diterima daripada mereka apa yang mereka riwayatkan daripada Rasulullah, dan mereka adalah orang-orang yang amanah dan adil (boleh dipercayai) terhadapnya. Merekalah penjaga-penjaga agama dan penyimpannya, serta bekas-bekas ilmu dan pembawanya.

Apabila berlaku perselisihan tentang sesuatu hadis, maka kepada merekalah tempat kembali. Apa sahaja yang mereka putuskan, maka itulah yang diterima dan didengari. Daripada kalangan mereka terdapat setiap orang alim yang fakih (mendalam ilmu agamanya), imam yang tinggi kedudukannya lagi cerdik, orang yang zuhud dalam sesuatu kabilah, orang yang dikhususkan dengan kelebihan, pembaca al-Quran yang mahir (mutqin), dan khatib yang berbuat baik (dalam bicaranya). Mereka adalah majoriti yang agung, dan jalan mereka adalah al-Sabil al-Mustaqim (jalan yang lurus).

Setiap ahli bidah berpura-pura mengikut pegangan mereka, dan tidak berani untuk menyatakan secara terang-terangan sesuatu yang berbeza dengan mazhab mereka. Sesiapa yang merancang jahat terhadap mereka, maka Allah akan membinasakannya, dan sesiapa yang memusuhi mereka, maka Allah akan menghinakannya. Orang yang menghina mereka tidak akan dapat memberi kemudaratan kepada mereka, dan orang yang menjauhkan diri daripada mereka tidak akan berjaya. Orang yang berhati-hati demi agamanya sangat memerlukan bimbingan mereka, dan pandangan orang yang melihat dengan keburukan terhadap mereka...

Ibnu al-Banna (1) (471 H)

Al-Hasan bin Ahmad bin Abdullah bin al-Banna al-Baghdadi Abu Ali, seorang Imam, Alim (orang yang berilmu), Mufti (pemberi fatwa), dan Muhaddith (pakar hadis) yang memiliki banyak karya penulisan. Beliau mendengar hadis daripada Hilal al-Haffar, Abu al-Fath bin Abi al-Fawaris, Abdullah bin Yahya al-Sukkari, dan ulama sezaman mereka, lalu beliau memperbanyakkan dan memperelokkan riwayatnya. Ahmad bin Zhafar al-Maghazili, Abu Mansur Abdurrahman al-Qazzaz, dan selain mereka telah meriwayatkan daripadanya. Beliau telah membaca pelbagai riwayat al-Quran kepada Abu al-Hasan al-Hammami, serta mempelajari ilmu Fiqh dan al-Khilaf (perbezaan pendapat) daripada al-Qadhi Abu Ya’la sejak sekian lama. Beliau menyibukkan diri sepanjang hidupnya dengan mengarang kitab dalam bidang Fiqh, Usul, dan Hadis. Beliau mempunyai halaqah (majlis ilmu) untuk memberi fatwa dan halaqah untuk memberi nasihat (wa’az), serta sangat tegas terhadap golongan yang menyelisihi kebenaran. Al-Qifti berkata: Beliau menjadi rujukan dalam ilmu qiraat, bahasa, dan hadis. Syuja’ al-Dzahli berkata: Beliau adalah salah seorang pembaca al-Quran yang mujawwid (sangat baik tajwidnya), kami telah mendengar sebahagian daripada karya-karyanya. Beliau meninggal dunia pada bulan Rejab tahun empat ratus tujuh puluh satu Hijrah.

Sikap beliau terhadap al-Mubtadi’ah (golongan ahli bidaah):
Karya-karya Salafi beliau:

1 -
'Al-Mukhtar fi Usul al-Sunnah', yang merupakan ringkasan kepada kitab al-Syari'ah karya al-Ajurri. Kitab ini telah dicetak dan tersebar luas.

2 -
'Syarah Qasidah Ibnu Abi Daud fi al-Sunnah'. (2) Beliau adalah seorang sasterawan yang sangat tegas terhadap Ahlul Ahwa’ (golongan pengikut hawa nafsu). (3)

3 -
'Syaraf Ashabul Hadith', disebut oleh Ibnu Rajab dalam kitab Dzail al-Tabaqat (4) dan al-Ulaimi dalam kitab al-Durr al-Munaddad (5).

4 -
'Kitab Mufrad fi al-Ithnain wa al-Sab’in Firqah' (Kitab khusus tentang tujuh puluh dua golongan), disebut oleh pengarang sendiri dalam kitabnya al-Mukhtar fi Usul al-Sunnah (6) (di mana beliau berkata: "Aku telah mengkhususkan sebuah kitab mengenai tujuh puluh dua golongan, mazhab-mazhab mereka, serta sebahagian dalil mereka, dan aku telah menjawab kesemuanya dengan pujian kepada Allah dan kurniaan-Nya, insya-Allah").

5 -
'Kitab fi al-Sunnah', yang terdiri daripada dua juzuk dan merangkumi lima puluh bab. Pengarang telah menyebutnya dalam kitab al-Mukhtar (7).

Sikap beliau terhadap golongan Musyrikin:
Syeikhul Islam berkata: Abu Ali Ibnu al-Banna menyebut dalam kitabnya 'al-Khisal wa al-Aqsam': "Sesiapa yang mencela Nabi -selawat dan salam ke atasnya- maka wajib dibunuh, dan taubatnya tidak diterima. Sekiranya dia seorang kafir lalu memeluk Islam, maka pendapat yang sahih (benar) dalam mazhab adalah dia tetap dibunuh dan tidak diminta untuk bertaubat." Beliau berkata: "Mazhab Malik adalah sama seperti mazhab kami." (8)

Sikap beliau terhadap al-Jahmiyyah dan al-Qadariyyah:
Beliau -rahimahullah- berkata: "Adapun golongan al-Qadariyyah, al-Mu’tazilah, dan pelbagai jenis mereka, maka mereka mengingkari al-Sirat (titian), al-Mizan (timbangan amal), al-Kursi, kegoncangan hari kiamat, nikmat kubur, azabnya, serta soalan malaikat Munkar dan Nakir."

Ali bin Aqil bin Muhammad berkata: Sesungguhnya aku berlepas diri kepada Allah Ta'ala daripada mazhab-mazhab ahli bidaah Mu'tazilah dan selainnya, serta daripada bersahabat dengan para pemimpinnya, mengagungkan pengikutnya, memohon rahmat ke atas para pendahulu mereka, dan terpengaruh dengan akhlak mereka. Apa-apa yang pernah aku catat dan didapati dalam tulisan tanganku daripada mazhab-mazhab serta kesesatan mereka, maka aku bertaubat kepada Allah Ta'ala daripada menulisnya. Tidak halal (dilarang) untuk menulisnya, membacanya, mahupun mempercayainya.

Dan sesungguhnya aku pernah mencatat tentang masalah malam dalam rangkaian perkara tersebut. Bahawa ada segolongan kaum yang berkata: Malam itu adalah jasad-jasad hitam. Dan aku pula berkata: Yang sahih (benar) adalah apa yang aku dengar daripada Syeikh Abu Ali, bahawa beliau berkata: Malam itu adalah ketiadaan dan tidak dinamakan sebagai jisim (tubuh) serta bukan sesuatu pun secara mutlak. Dan aku dahulunya mempercayai hal itu. Sekarang aku bertaubat kepada Allah Ta'ala daripada fahaman mereka.

Dan aku pernah mempercayai tentang al-Hallaj bahawa beliau termasuk ahli agama, ahli zuhud (meninggalkan keduniaan), dan mempunyai karamah (kemuliaan luar biasa), serta aku membela hal itu dalam sebuah risalah yang aku susun. Aku bertaubat kepada Allah Ta'ala daripadanya (fahaman itu), dan sesungguhnya dia telah dihukum bunuh berdasarkan ijmak (kesepakatan) para ulama pada zamannya. Para ulama itu benar dalam tindakan tersebut, manakala dia (al-Hallaj) pula yang bersalah.

Bersama-sama dengan itu, sesungguhnya aku memohon ampun kepada Allah Ta'ala dan bertaubat kepada-Nya daripada bergaul dengan golongan Mu'tazilah, ahli bidaah, dan selainnya, serta daripada memohon rahmat untuk mereka dan mengagungkan mereka; kerana semua itu adalah haram. Tidak halal bagi seorang Muslim untuk melakukannya berdasarkan sabda Nabi shallallahu ‘alaihi wa sallam: "Sesiapa yang mengagungkan pelaku bidaah, maka sesungguhnya dia telah membantu dalam meruntuhkan Islam". (1)

Sesungguhnya al-Syarif Abu Ja'far dan sesiapa yang bersamanya daripada kalangan para syeikh serta pengikut -semoga Allah Ta'ala menjaga mereka- adalah benar dalam tindakan mereka mengingkari (menegur) aku; disebabkan apa yang mereka saksikan pada tulisan tanganku daripada kitab-kitab yang aku berlepas diri kepada Allah Ta'ala daripadanya. Aku meyakini bahawa aku dahulunya tersalah dan tidak benar.

Sesiapa yang mendapati aku melakukan perkara yang menyalahi tulisan dan pengakuan ini, maka bagi pemimpin kaum Muslimin berhak untuk menghukumku atas perkara tersebut. Aku mempersaksikan Allah, para malaikat-Nya, dan ahli ilmu (para ulama) ke atas hal itu tanpa paksaan mahupun tekanan. Zahir dan batin aku -Allah Ta'ala Maha Mengetahui- adalah sama dalam pengakuan ini. Allah Ta'ala berfirman: {Dan sesiapa yang mengulangi (melakukan pelanggaran), maka Allah akan membalasnya. Dan Allah Maha Perkasa lagi mempunyai kekuasaan untuk membalas dendam (95)} (2). Ditulis pada hari Rabu, sepuluh Muharram tahun empat ratus enam puluh lima. (3)

Sikap beliau terhadap golongan Murji'ah:
Ibnu Aqil berkata: Alangkah miripnya orang yang meletakkan (menciptakan) fahaman Irja' (Murji'ah) itu dengan seorang zindiq (orang yang berpura-pura Islam padahal sesat), kerana kebaikan alam ini adalah dengan menetapkan al-Wa'id (ancaman azab) dan meyakini adanya al-Jaza' (balasan amalan). (4)

Sikap Salaf (generasi awal Islam) terhadap Ibnu al-Qusyairi (514 H)

Fitnah (ujian/konflik) beliau dengan golongan Hanabilah (pengikut mazhab Ahmad) disebabkan sikap fanatik beliau terhadap al-Asya'irah (golongan Asyairah):
Beliau menunaikan haji, lalu memberikan peringatan (ceramah)...