موسوعة مواقف السلف في العقيدة والمنهج والتربية - جـ ٥

Muhammad bin Jarir al-Tabari (1) (310 H)

Beliau ialah Muhammad bin Jarir bin Yazid bin Kathir, seorang Imam yang berilmu, Mujtahid (seorang yang berkelayakan mengeluarkan hukum) dan dikenali sebagai Abu Ja'far al-Tabari. Beliau merupakan tokoh alim (berilmu) pada zamannya, seorang yang thiqah (dipercayai), benar dalam perkataan, serta seorang hafiz (penghafal hadis). Beliau juga merupakan imam dalam bidang tafsir, fekah, ijmak (kesepakatan ulama), dan ikhtilaf (perbezaan pendapat ulama). Beliau seorang yang sangat pakar dalam sejarah dan kisah-kisah manusia terdahulu, serta mahir dalam ilmu qiraat (cara bacaan al-Quran) dan bahasa. Beliau mempunyai karya-karya yang sangat indah, sehingga jarang sekali mata dapat melihat orang yang setanding dengannya. Beliau dilahirkan pada tahun dua ratus dua puluh empat Hijrah, dan beliau keluar meninggalkan kampung halamannya di Amul, Tabaristan setelah meningkat dewasa dan menghafal al-Quran. Beliau menetap di Baghdad pada akhir hayatnya. Beliau mendengar hadis daripada Ismail bin Musa al-Suddi, Muhammad bin Humaid al-Razi, Ahmad bin Mani', dan selain mereka. Antara yang meriwayatkan hadis daripada beliau ialah Abu al-Qasim al-Tabarani, Abu Bakar al-Shafi'i, Abu Ahmad bin Adi, Ahmad bin Kamil al-Qadi, dan ramai lagi.

Al-Dhahabi berkata: Beliau (al-Tabari) termasuk dalam kalangan orang yang tidak menghiraukan celaan orang yang mencela dalam urusan membela agama Allah, walaupun beliau menghadapi gangguan dan fitnah yang besar daripada orang yang jahil, pendengki, dan golongan mulhid (atest/tidak beragama). Adapun ahli agama dan ahli ilmu, mereka tidak mengingkari ketinggian ilmu beliau, sifat zuhudnya (tidak mengejar dunia), sikapnya yang menolak kemewahan dunia, serta sifat qanaahnya (merasa cukup) –semoga Allah merahmati beliau– terhadap bahagian kecil hasil ladang yang ditinggalkan oleh ayahnya di Tabaristan. Beliau meninggal dunia –semoga Allah merahmati beliau– pada petang hari Ahad, berbaki dua hari sebelum berakhirnya bulan Syawal pada tahun tiga ratus sepuluh Hijrah.

Aku berkata: Imam ini termasuk dalam kalangan mereka yang diberkati oleh Allah dalam umurnya. Mereka telah menulis buku-buku yang mana seorang pembaca yang bersungguh-sungguh pun akan merasa tidak mampu untuk menghabiskan bacaannya, apatah lagi untuk menulis karya seperti yang mereka tulis. Imam ini telah meninggalkan warisan Salafi yang dihargai oleh generasi awal mahupun generasi kemudian, dan antara warisan yang paling penting tersebut ialah: ...

- Kitab tafsir beliau yang besar bertajuk 'Jami' al-Bayan 'an Ta'wil Ay al-Quran' (Himpunan Penjelasan tentang Tafsir Ayat-Ayat Al-Quran). Di dalamnya, penulis telah menonjolkan akidah Salafiyyah (akidah golongan terdahulu yang soleh) dengan penjelasan yang panjang lebar. Saya telah menjelaskan perkara tersebut dalam buku saya yang bertajuk 'al-Mufassirun baina al-Ta'wil wa al-Ithbat fi Ayat al-Sifat' (Para Ahli Tafsir antara Takwil dan Penetapan pada Ayat-Ayat Sifat) (1). Sesungguhnya Allah telah memberikan manfaat dengan kitab tersebut, segala puji dan kurniaan hanya bagi Allah.

- 'Sarih al-Sunnah' (Kejelasan Sunnah). Kitab ini telah diriwayatkan oleh Abu al-Qasim al-Lalika'i dalam kitab 'Usul al-I'tiqad' (Prinsip-Prinsip Kepercayaan) dan telah diterbitkan bersama dengan koleksi Syeikh Ibn Humaid. Ia merupakan penjelasan tentang akidah Syeikh tersebut. Sebuah tesis ilmiah di Universiti Islam (Madinah) pada peringkat ijazah sarjana muda telah mengkaji kitab ini dan hasil kajian tersebut telah dicetak.

- 'Tabsir Uli al-Nuha wa Ma'alim al-Huda' (Penerangan bagi Orang yang Berakal dan Tanda-Tanda Petunjuk): Terdapat naskhah manuskripnya di Dar al-Kutub al-Misriyyah (Perpustakaan Mesir) sebanyak 39 helai, dan ia juga berada di Universiti Saud dengan nombor 330. Kitab ini telah dicetak dengan judul: 'al-Tabsir fi Ma'alim al-Din' (Penerangan tentang Tanda-Tanda Agama).

- Sebuah tesis ilmiah peringkat doktor falsafah (PhD) dalam bidang akidah juga telah ditulis mengenai Imam Ibn Jarir di Universiti Umm al-Qura.Sikap beliau terhadap al-Mubtadi'ah (golongan ahli bidaah):
Beliau –semoga Allah merahmatinya– mempunyai pendirian yang mulia dalam membela Sunnah dan membanteras bidaah. Antaranya adalah apa yang disebutkan dalam kitab al-Siyar: Dikatakan bahawa Khalifah al-Muktafi ingin mewakafkan suatu harta yang terkumpul padanya pendapat-pendapat para ulama. Maka beliau memanggil Ibn Jarir, lalu Ibn Jarir mendiktekan sebuah kitab untuk tujuan tersebut. Kemudian beliau diberikan hadiah (wang), namun beliau enggan menerimanya. Lalu dikatakan kepada beliau: "Mesti ada sesuatu hajat yang perlu ditunaikan (sebagai ganti)." Beliau berkata: "Aku meminta kepada Amirul Mukminin supaya melarang perbuatan meminta-minta (mengemis) pada hari Jumaat." Maka Khalifah pun melaksanakan perkara tersebut. (2)

Mereka tidak akan sampai kepadanya (kebenaran) melainkan dengan meninggalkan al-Sunnah (jalan Nabi). Maka beliau (Ahmad bin Hanbal) membiasakan diri dengan rasa asing dan merasa tenang dengan kesendirian, lalu beliau meneruskan perjalanannya di atas sunnahnya dengan berpegang teguh pada al-Haq (kebenaran) tanpa berpaling daripadanya. Beliau reda menjadikan al-Haq sebagai teman, rakan karib, dan penghibur yang mana perselisihan orang yang menyelisihinya mahupun permusuhan orang yang memusuhinya tidak dapat memalingkan beliau daripada perkara tersebut. Beliau tidak merasa takut terhadap celaan orang yang mencela dalam membela agama Allah. Beliau tidak digelisahkan oleh rasa cemas, tidak ditarik oleh sifat tamak, dan tidak disesatkan oleh rasa takut sehingga beliau dapat memusnahkan kebatilan makhluk dengan kesabaran beliau dalam berpegang pada tali al-Haq (kebenaran). Beliau tidak menganggap banyak amalan yang banyak untuk Allah dan tidak reda bagi diri beliau memberikan yang sedikit untuk-Nya. Beliau seorang yang sabar lagi mengharapkan pahala, tidak berpaling ke belakang, berpegang teguh pada panji al-Huda (petunjuk) tanpa meninggalkannya, sehinggalah beliau menyalakan api al-Haq (kebenaran) lalu para pengikut al-Sunnah mendapat cahaya daripadanya kemudian mereka mengikuti beliau. Beliau menyingkap keaiban al-Bida' (perkara baharu dalam agama) dan memberi amaran daripada pengikutnya, sehingga tidak ada seorang pun daripada ahli ilmu yang berselisih tentang beliau sehinggalah mereka kembali kepada pendapat beliau dengan sukarela mahupun terpaksa.

Maka mereka masuk ke dalam pintu yang pernah mereka keluar daripadanya, dan kembali kepada al-Haq (kebenaran) yang pernah mereka benci, serta mereka mengakui kelebihan yang telah Allah berikan kepada beliau berbanding mereka. Lalu mereka tunduk patuh kepada beliau serta mendengar dan mentaati beliau kerana beliau adalah orang yang paling bertakwa kepada Allah di antara mereka, paling penyayang terhadap makhluk-Nya, paling menunjukkan mereka kepada jalan-jalan keselamatan, dan paling menghalangi mereka daripada tempat-tempat kebinasaan. Maka ketika makhluk sedang berlindung dengan cahaya beliau, beliau menghitung kebenaran untuk mereka dan menghapuskan kebatilan daripada mereka, sebagaimana alat peniup api tukang besi menghilangkan kotoran pada besi. Tiba-tiba datanglah ketetapan daripada Allah 'Azza wa Jalla (Yang Maha Perkasa lagi Maha Agung) kepadanya sebagaimana yang telah datang kepada para wali Allah dan ahli ketaatan sebelum beliau. Allah telah memilih beliau dan memindahkan beliau ke sisi-Nya, maka para penunjuk jalan selepas beliau menjadi bingung, dan orang-orang jahil tersesat dalam mabuknya kesalahan.

Maka pengganti beliau –semoga Allah merahmati beliau– adalah orang yang meletakkan dirinya selepas beliau pada kedudukan tersebut; iaitu orang yang tegak berdiri di atas mazhab-mazhab (jalan-jalan) beliau, membela ahli Sunnah, bersikap tegas terhadap ahli bidaah dalam hakikat segala urusan. Beliau tidak berpaling daripada mazhab-mazhab beliau dan tidak dikotori oleh ketamakan orang yang tamak. Beliau merasa tenang dengan rasa asing, bersendirian dalam kesunyian, bersabar lagi mengharapkan pahala, memberikan penjelasan yang nyata terhadap ahli bidaah, serta bersimpati terhadap ahli Sunnah. Beliau tidak digentarkan oleh kecondongan orang yang condong kepada selain beliau, tidak juga ditarik oleh ketamakan kepada sesiapapun. Beliau bersabar di atas kebaikan dan keburukan, ...

...tercatat di dalam buku-buku mereka, sehinggalah muncul pada akhir umat ini golongan yang Allah sedikitkan jumlah mereka, iaitu orang-orang yang Rasulullah shallallahu ‘alaihi wa sallam telah memberi amaran kepada kita agar tidak duduk bersama mereka dan tidak bercakap dengan mereka. Baginda juga memerintahkan kita supaya tidak menziarahi orang sakit dalam kalangan mereka, dan tidak menghantar jenazah mereka. Maka mereka ini menuju kepada riwayat-riwayat ini lalu mereka mempertikaikannya dengan menyamakannya dengan makhluk (tashbih). Mereka sengaja mengambil berita-berita (hadis) lalu berusaha menolaknya dengan menggunakan hukum kiasan akal (maqayis), mengkafirkan orang-orang terdahulu, mengingkari para Sahabat dan Tabi’in, serta menolak pendapat para Imam yang mendapat petunjuk (al-Aimmah al-Rashidin). Maka mereka pun sesat dan menyesatkan orang lain dari jalan yang lurus.

Kemudian beliau menyebutkan riwayat daripada Ibnu Abbas dan jawapannya kepada Najdah al-Haruri. Seterusnya beliau menyebutkan hadis tentang "al-Surah" (Rupa Allah) dan menyatakan bahawa beliau telah menyusun sebuah buku khusus mengenainya, serta menyebutkan perbezaan pendapat manusia dalam menafsirkannya (ta'wil).

Kemudian beliau berkata: "Dan kami akan menyebutkan usul al-Sunnah (pokok-pokok ajaran Sunnah) serta perbezaan yang berlaku tentang apa yang kami yakini (akidah) berkaitan perkara yang diselisihi oleh ahli al-Zaygh (golongan yang menyeleweng) dan apa yang dipersetujui oleh Ashabul Hadith (golongan ahli hadis) daripada kalangan al-Muthbitah (golongan yang menetapkan sifat Allah) - dengan izin Allah."

Kemudian beliau menyebutkan perbezaan pendapat tentang al-Imamah (kepimpinan/khalifah) dan memberikan hujah mengenainya. Beliau juga menyebutkan kesepakatan kaum Muhajirin dan Ansar dalam mengutamakan al-Siddiq (Abu Bakar) dan bahawa beliau adalah manusia yang paling utama dalam umat ini.

Kemudian beliau berkata: "Dan berlaku perbezaan pendapat tentang penciptaan perbuatan (khalq al-af'al), adakah ia telah ditakdirkan atau tidak?" Beliau berkata: "Pendapat kami dalam hal ini adalah perbuatan hamba-hamba itu telah ditakdirkan dan telah diketahui (oleh Allah)." Beliau juga menyebutkan tentang penetapan takdir (al-Qadar).

Kemudian beliau menyebutkan perbezaan pendapat tentang pelaku dosa besar (ahl al-kaba’ir) serta masalah nama-nama dan hukum-hukum (al-asma' wa al-ahkam). Beliau berkata: "Pendapat kami dalam hal ini adalah mereka tetap orang beriman (mukmin) secara mutlak dan urusan mereka terserah kepada Allah; jika Dia berkehendak, Dia akan menyeksa mereka dan jika Dia berkehendak, Dia akan mengampuni mereka."

Beliau berkata: "Asal usul iman adalah kurniaan yang daripadanya lahir perbuatan para hamba, maka ia menjadi asas kepada pembenaran hati (al-tasdiq), pengakuan lisan (al-iqrar), dan amalan anggota badan." Beliau juga menyebutkan perbezaan pendapat tentang bertambah dan berkurangnya iman. Beliau berkata: "Pendapat kami adalah iman itu bertambah dan berkurang."

Beliau berkata: "Kemudian berlaku perbezaan pendapat tentang al-Quran, sama ada ia dicipta (makhluq) atau tidak dicipta." Maka pendapat kami dan pendapat para imam kami ialah sesungguhnya al-Quran adalah Kalamullah (kata-kata Allah) yang bukan makhluq (bukan ciptaan). Ia adalah sifat Allah, yang berasal daripada-Nya sebagai ucapan dan kepada-Nya ia kembali sebagai hukum. Kemudian beliau menyebutkan perbezaan pendapat tentang al-Ru'yah (melihat Allah) dan beliau berkata: "Pendapat kami dan pendapat para imam kami dalam apa yang kami yakini adalah sesungguhnya Allah akan dilihat pada hari kiamat," dan beliau menyebutkan hujahnya.

Sebagaimana beliau berkata: Wahai Pencipta langit dan bumi, wahai Pencipta Yang Maha Perkasa, Yang Maha Gagah, Yang Maha Megah, wahai Pencipta Allah Yang Menjadi Tumpuan Segala Hajat, wahai Pencipta bagi Dia yang tidak beranak dan tidak diperanakkan, serta tidak ada sesiapapun yang setara dengan-Nya. Sebagaimana dikatakan juga: Wahai Pencipta syurga dan neraka, dan wahai Pencipta Arasy yang agung. Sekiranya al-Quran itu makhluk (ciptaan) dan nama-nama Allah itu makhluk serta sifat-sifat-Nya juga makhluk sebagaimana yang didakwa oleh pengikut al-Jahmi (al-Jahmiyyah) yang terlaknat –sedangkan Allah Maha Tinggi daripada perkara tersebut dengan ketinggian yang sebesar-besarnya– maka tentulah sebahagian daripada bentuk mengagungkan Allah itu adalah dengan berdoa lalu dikatakan: Wahai pencipta al-Quran, wahai pencipta nama-nama-Nya dan sifat-sifat-Nya, wahai pencipta Allah Yang Maha Pemurah lagi Maha Penyayang, dan wahai pencipta Yang Maha Perkasa lagi Maha Bijaksana.

Maka, adakah pernah sampai kepada kalian berita bahawa seorang Muslim atau seorang Mu'ahad (orang kafir yang dalam perjanjian damai) pernah bersumpah dengan sumpah sebegini? Bukankah sebenarnya Allah Azza wa Jalla telah menjadikan sumpah dengan nama-nama-Nya sebagai satu sumpah yang dengannya orang yang dituntut (tertuduh) dibebaskan daripada penuntut? Dan Dia menjadikan perbuatan bersumpah sesama makhluk dalam hak-hak mereka, serta sumpah-sumpah yang dikuatkan yang mana orang-orang beriman takut untuk melanggarnya (al-Hanth), adalah dengan bersumpah menggunakan nama-nama Allah dan sifat-sifat-Nya. Dengan perkara itulah para hakim umat Islam memutuskan hukum terhadap sesiapa yang didakwa ke atasnya suatu hak atau sesiapa yang menuntut suatu hak untuk dirinya sendiri.

Atau bukankah itu juga merupakan Qasamah (sumpah berulang kali dalam kes pembunuhan) bagi sesiapa yang dituduh membunuh jiwa, iaitu dia perlu bersumpah dalam hal tersebut dengan berkata: "Demi Allah yang tiada Tuhan selain Dia, Yang Maha Menuntut lagi Maha Mengatasi..." sehingga ke akhir lafaz sumpah tersebut? Maka adakah kamu melihat sekiranya dia bersumpah lalu berkata: "Demi hak langit, bumi, lautan, pepohonan, syurga, dan neraka", adakah sumpah ini dapat membantunya sedikitpun atau membebaskannya daripada dakwaan yang remeh dan kecil yang dituduhkan ke atasnya? Padahal bukanlah orang yang dituduh itu atas harta-harta yang banyak atau hak-hak yang besar sedangkan tiada bukti ke atasnya, lalu dia bersumpah dengan salah satu nama daripada nama-nama Allah atau dengan salah satu sifat daripada sifat-sifat-Nya yang sering diulang-ulang dan disebut kembali di dalam al-Quran, melainkan dia akan dibebaskan daripada setiap dakwaan dan tuntutan ke atasnya.

Semua itu adalah kerana nama-nama Allah, sifat-sifat-Nya, dan kalam-Nya (kata-kata-Nya) adalah berasal daripada-Nya, dan tidak ada sesuatupun daripada Allah itu makhluk (ciptaan), Maha Tinggi Allah dengan ketinggian yang sebesar-besarnya. Atau bukankah sesiapa yang berkata: "Wahai pencipta Yang Maha Pemurah lagi Maha Penyayang, wahai pencipta Yang Maha Perkasa lagi Maha Megah", maka dia telah menampakkan zindiqnya (kesesatan yang menyembunyikan kekufuran) dan dia mahu membatalkan Rububiyyah (sifat ketuhanan Allah sebagai pencipta dan pengatur), serta dia mendakwa bahawa semua ini dahulu tidak wujud sehingga ianya diciptakan. Maha Tinggi Allah daripada perkara tersebut dengan ketinggian yang sebesar-besarnya...