شفاء العليل في مسائل القضاء والقدر والحكمة والتعليل - ط عطاءات العلم - المقدمة

Karya-karya Imam Ibn Qayyim al-Jawziyyah dan susulan amalannya (32)

Shifa' al-'Alil fi Masa'il al-Qada' wa al-Qadar wa al-Hikmah wa al-Ta'lil (Penawar bagi yang Sakit dalam Masalah Ketetapan dan Takdir, Hikmah serta Penjelasan)

Karangan
Imam Abi Abdillah Muhammad bin Abi Bakr bin Ayub Ibn Qayyim al-Jawziyyah (691 H - 751 H)

Tahqiq (Penyuntingan ilmiah)
Zahir bin Salim Balfaqih

Mengikut manhaj (metodologi) yang diperakui daripada Syeikh al-'Allamah (ilmuwan besar) Bakr bin Abdullah Abu Zaid (semoga Allah Ta'ala merahmati beliau).

Dar 'Atha'at al-'Ilm - Dar Ibn Hazm

Bahagian ini telah disemak oleh:
Sulaiman bin Abdullah al-Umair
Ahmad Haj Uthman

Adapun Bab Kedua Belas mengenai peringkat ketiga daripada peringkat-peringkat al-Qada' wa al-Qadar (Ketetapan dan Takdir Allah) ــ iaitu peringkat al-Masyi'ah (Kehendak) dan al-Iradah (Keinginan) ــ maka beliau (semoga Allah merahmatinya) telah menghimpunkan di dalamnya sebanyak mungkin ayat-ayat dan hadis-hadis yang menunjukkan peringkat ini dengan pelbagai jenis dan lafaznya. Kemudian beliau mengadakan satu fasal (bahagian) yang membahaskan hubungan antara al-Masyi'ah (Kehendak) dan al-Iradah (Keinginan) dengan kecintaan Allah dan perintah-perintah-Nya.

Beliau mengakhiri peringkat-peringkat tersebut dalam Bab Ketiga Belas dengan menyebutkan peringkat penciptaan Allah Subhanahu wa Ta'ala terhadap segala perbuatan, serta pembentukan dan pengadaan-Nya bagi perbuatan-perbuatan tersebut. Beliau menghuraikan dengan panjang lebar dalam mematahkan sebahagian usul (dasar) golongan Asy'ariyah dan selain mereka dalam masalah-masalah al-Jabr (paksaan), pengaruh kekuasaan serta cabang-cabangnya, masalah al-Khalq (penciptaan) dan al-Ikhtira' (penemuan/penciptaan baru) serta kaitannya. Beliau juga menjelaskan petunjuk al-Quran dan al-Sunnah dalam hal tersebut, serta menerangkan jalan orang-orang yang beriman. Kedudukan perbahasan ini telah membawa beliau untuk menyelami rahsia-rahsia surah al-Fatihah yang berkaitan dengan masalah-masalah akidah ini.

Kemudian beliau melengkapkan dalam Bab Keempat Belas perbahasan-perbahasan tentang al-Huda (petunjuk) dan al-Dalal (kesesatan) serta peringkat-peringkat keduanya. Bab ini disifatkan oleh pengarang dengan katanya: "Ia adalah jantung bagi bab-bab takdir dan masalah-masalahnya". Beliau membentangkan di dalamnya peringkat-peringkat petunjuk dan kesesatan dalam al-Quran, yang mana setiap peringkat tersebut diletakkan dalam fasal (bahagian) yang berasingan dan dibincangkan secara mendalam. Beliau juga mengulas panjang lebar mengenai peringkat takdir dan pemberian petunjuk dengan menyebutkan contoh-contoh daripada petunjuk Allah Ta'ala kepada sebahagian makhluk-Nya seperti lebah, semut, burung belatuk (Hud-hud) dan selainnya. Kemudian beliau mengulas sekali lagi pada peringkat ketiga daripada hidayah (petunjuk): iaitu hidayah al-Taufiq (tuntunan) dan al-Ilham (ilham) dalam menjelaskan jenayah takwil (penafsiran) yang rosak terhadap nas-nas (teks) wahyu (al-Quran dan Sunnah) di sisi golongan Qadariyah dan Jabriyah.

Pengarang menghimpunkan dalam Bab Kelima Belas ayat-ayat yang menyebutkan tentang al-Tab' (pengecapan/penguncian), al-Khatm (penyegelan), al-Qufl (penutupan/penguncian) dan seumpamanya secara terperinci. Kemudian beliau menyebutkan aspek-aspek kesesatan golongan Qadariyah dan Jabriyah dalam mengubah (menyelewengkan makna) ayat-ayat ini, serta beliau menghuraikan dengan panjang lebar dalam membantah mereka satu demi satu ayat. Bab ini merupakan antara bab yang paling panjang dalam kitab tersebut.

Dan dalam bab keenam belas, penulis telah meneliti secara mendalam apa yang terdapat dalam Sunnah Nabawiyyah (tradisi Nabi) mengenai keesaan Tuhan Yang Maha Esa dalam menciptakan amal-amal hamba-Nya. Beliau mengumpulkan hadis-hadis berkaitan bab tersebut, memberikan ulasan ke atasnya serta menjelaskan makna-maknanya. Kemudian, beliau membicarakan tentang taubat dan istighfar (memohon keampunan), serta kefakiran (kebergantungan) para hamba kepada al-Jabbar (Allah Yang Maha Perkasa).

Walaupun penulis ada membincangkan sebahagian daripada mazhab Asy'ariyyah mengenai konsep al-Kasb (usaha hamba) dan al-Jabr (paksaan) secara ringkas dalam perbahasan bab ketiga belas, namun beliau mengulangi dan mengkhususkan perbahasan ini serta perkara yang berkaitan dengannya dalam bab ketujuh belas dan kelapan belas dengan lebih teliti dan terperinci. Dalam bab tersebut, beliau menyebutkan perselisihan dan kekeliruan yang berlaku dalam kalangan tokoh-tokoh Asy'ariyyah mengenai masalah takdir, serta menukilkan pandangan daripada para ulama besar mereka. Seterusnya, beliau membincangkan istilah-istilah dalam bab tersebut secara terperinci satu demi satu: perkataan fa'ala (dia telah melakukan) dan af'ala (dia telah menyebabkan perbuatan), serta al-fi'l (perbuatan) dan al-infi'al (penerimaan kesan perbuatan). Beliau juga menjelaskan kesesatan dua golongan: al-Qadariyyah (golongan yang menafikan takdir) dan al-Jabriyyah (golongan yang menganggap manusia dipaksa tanpa pilihan). Beliau mengakhiri bab tersebut dengan penjelasan tambahan mengenai isu talak (perceraian) oleh orang yang mabuk dan orang yang sedang marah.

Kemudian, penulis membawakan dalam bab kesembilan belas dan kedua puluh sebuah perdebatan andaian mengenai masalah-masalah penting berkaitan takdir. Bab pertama daripadanya (bab kesembilan belas) memaparkan perdebatan antara seorang penganut Jabri dan seorang pengikut Sunnah, manakala bab kedua (bab kedua puluh) antara seorang penganut Qadari dan seorang pengikut Sunnah. Dalam perdebatan itu, beliau membincangkan jenis-jenis at-Ta'thil (penafian sifat Tuhan) serta kesan-kesannya, perbahasan mengenai at-Tasalsul (rantaian kejadian tanpa penghujung), jenis-jenisnya, serta implikasinya. Beliau juga mengulangi perbincangan bersama golongan Qadariyyah dan Jabriyyah mengenai masalah al-Masyiah (kehendak), al-Iradah (kemahuan), asbab (sebab-musabab), al-Hikmah (kebijaksanaan), dan at-Ta'lil (pemberian alasan/sebab).

Dalam bab kedua puluh satu, beliau membentangkan hubungan antara takdir dengan berlakunya kejahatan di alam semesta ini. Beliau menjawab persoalan-persoalan yang sukar dan halus dalam bab tersebut setelah mengukuhkan kaedah-kaedah dan membina prinsip-prinsip mazhab Ahlus Sunnah wal Jamaah dalam hal al-Hikmah (kebijaksanaan) dan at-Ta'lil (pemberian alasan bagi perbuatan Allah).

Ibnu Qayyim al-Jauziyyah rahimahullah (semoga Allah merahmatinya) tidak hanya berpuas hati dengan apa yang telah dibincangkan sebelum ini dalam topik tersebut—iaitu al-Hikmah dan at-Ta'lil—malah beliau memperuntukkan dua bab penuh selepas itu khas untuk kedua-duanya. Dalam salah satu bab tersebut, beliau menghuraikan nas-nas daripada al-Wahyayni (dua wahyu iaitu al-Quran dan al-Sunnah) kepada dua puluh dua jenis, di mana setiap jenis diletakkan dalam fasal (bahagian) yang berasingan, ...

... Dan bahagian yang lain telah dikhususkan untuk menghabiskan syubhah (keraguan) golongan yang menafikan, serta menyebutkan jawapan-jawapan terhadapnya dalam beberapa fasal (bahagian) dan puluhan wajah (sudut pandang). Cukuplah bagimu bahawa beliau telah menjawab tentang hikmah (tujuan bijaksana) di sebalik penciptaan kekufuran, kefasikan, dan seumpamanya daripada keburukan dalam empat puluh sudut pandang. Beliau memasukkan dalam salah satu daripadanya tentang hikmah-hikmah 'ubudiyyah (pengabdian diri) dan kedudukan-kedudukannya di dalam solat, serta menyebutkan dalam sudut pandang yang lain mengenai sebahagian rahsia alam semesta dan tujuan penciptaan-Nya pada galaksi serta cakerawala. Beliau juga telah membina satu bab yang panjang lebar mengenai masalah yang masyhur (terkenal): berakhirnya syurga dan neraka.

Bab kedua puluh tiga ini dianggap sebagai bab yang paling panjang dalam buku tersebut, yang mana ia merangkumi kira-kira seratus lapan puluh muka surat daripada naskhah yang dicetak.

Dalam bab kedua puluh empat — yang merupakan antara bab yang paling ringkas — beliau membincangkan makna perkataan as-Salaf (generasi awal Islam yang soleh): "Antara usul (pokok) iman adalah: Beriman kepada al-qadar (takdir) yang baik dan yang buruk, yang manis dan yang pahit." Kebanyakan masalahnya adalah daripada apa yang telah dibincangkan dalam bab sebelumnya.

Hampir sama ringkasnya dengan bab tersebut adalah bab yang berikutnya: mengenai larangan melepaskan kata-kata secara mutlak sama ada dalam penafian atau penetapan: "Sesungguhnya Tuhan Yang Maha Tinggi itu menghendaki keburukan dan melakukannya." Di sini penulis mengulangi banyak perkara yang telah dihuraikan sebelum ini di dalam buku tersebut, seperti perbincangan mengenai al-mahabbah (kecintaan) dan al-iradah (kehendak) serta jenis-jenis keduanya.

Demikian juga beliau meringkaskan perbincangan dalam bab kedua puluh enam dan kedua puluh tujuh. Beliau menjelaskan pada bab yang pertama daripadanya tentang sabda Nabi sallallahu 'alaihi wa sallam: "Ya Allah, sesungguhnya aku berlindung dengan keredaan-Mu daripada kemurkaan-Mu." Pada bab yang kedua pula, beliau menjelaskan sabda Baginda sallallahu 'alaihi wa sallam: "Telah berlaku hukum-Mu ke atasku, adil segala qada (ketetapan)-Mu padaku." Beliau menyebutkan apa yang terkandung dalam setiap satunya daripada kaedah, faedah, dan lata'if (perkara-perkara halus yang bermanfaat).

Adapun dua bab: bab kedua puluh lapan dan bab kedua puluh sembilan, penulis telah membentangkan di dalamnya hukum-hakam berkaitan keredaan terhadap qada (ketentuan Allah), perselisihan manusia mengenainya, penelitian pendapat tentangnya, serta pembahagian qada, hukum, dan seumpamanya kepada kauni (ketetapan alam semesta) dan dini (ketetapan agama), tanpa huraian yang terlalu panjang lebar.