Perbezaan

[ج0 ص0]

Dengan nama Allah Yang Maha Pemurah lagi Maha Penyayang

### Ini kitab tentang perkara yang berbeza antara manusia dengan haiwan berkaki empat, binatang buas, dan burung.

[Mulut] (1) Dikatakan: mulut manusia. Padanya terdapat tiga bahasa: dikatakan fam, fum, dan fim. Kata penyair (2):

Ia membuka untuk gigitan, tiada baginya daripada mengunyah — seolah-olah di dalamnya ada racun yang menggigit hujung-hujung makanan dengan gigitan.

Ad-Daghm bermaksud gigitan. Dikatakan daghamtu, membawa maksud 'adhadhtu (aku menggigit). Dikatakan daghamahu, apabila ia menggigitnya. Al-Lahm pula: yang luas menelan segala sesuatu yang ditelannya. Dan boleh juga fam digunakan pada segala sesuatu. Kata penyair (3):

Aku hairan padanya, bagaimana suaranya boleh fasih sedangkan ia tidak membuka mulutnya untuk berkata-kata — maka dijadikannya burung merpati itu bermulut fasih.

Tafghar bermaksud membuka. Kata Ru'bah (4):

Seperti ikan besar yang tidak puas dengan apa pun yang ditelannya, ia menjadi dahaga sedangkan di laut itu mulutnya. [ج1 ص226]

Dikatakan: ini fam Zaid, dan ini fu (5) Zaid, dan aku melihat fa Zaid, dan aku meletakkan sesuatu di dalam fi Zaid. Apabila engkau idhafahkan (sandarkan), engkau tidak perlu risau yang mana satu engkau gunakan. Apabila tidak disandarkan dan disebut tunggal, maka tidak ada melainkan fam, seperti katamu: aku melihat bagimu fam yang elok, dan tidak dikatakan: fa yang elok. Dan ini dalam la fuka fam yang elok. Hanya sahaja ia pernah datang dalam syair, dan bukan semua yang harus dalam syair harus dalam percakapan biasa, kerana syair itu tempat darurat. Kata al-'Ajjaj (6):

Bercampur daripada Salma hidung-hidung dan fa.

Kemudian bibir. Bibir itu daripada manusia ialah asy-syafah, dengan ta' berbaris fathah, dan jamaknya: asy-syifah, dan keduanya ialah asy-syafatan (7). Keduanya daripada unta ialah al-misyfaran, dan satuannya: misyfar, dan jamaknya: al-masyafir. Keduanya daripada haiwan berkuku ialah al-jahfalatan, dan satuannya: jahfalah, dan jamaknya: jahafil. Dan dikatakan padanya daripada haiwan berkuku belah: al-miqmah dan al-mirmah, dua yang pertama dengan fathah, dan dua yang terakhir dengan kasrah: al-miqmah dan al-mirmah. Katanya: dan aku bertanya kepada al-Asma'i (8), maka ia enggan melainkan dengan kasrah: miqmah dan mirmah. [ج1 ص227]

Katanya: dan aku mendengar fathah daripada selain al-Asma'i. Dan dikatakan padanya daripada binatang buas: al-khutm dan al-khurtum. Dan daripada burung: al-minqar dan al-minsar kedua-duanya. Dikatakan: naqarah naqran, dan nasarah nasran. Dan kadang-kadang sebahagian daripada perkara ini diletakkan menggantikan sebahagian yang lain apabila penyair terpaksa: kata Abu Daud al-Iyadi (9):

Maka kami bermalam dalam keadaan telanjang di sisi anak kuda kami, kami mencabut daripada dua bibirnya peluit.

Kata al-Hutai'ah (10):

(3a) Mereka menjamu jiranmu yang cacat matanya ketika engkau mengabaikannya, dan terangkat daripada kesejukan minuman itu dua misyfar-nya.

Yakni dua bibirnya. Wa qarau: daripada al-qira, iaitu memberi makan dan minum. Wa qalasa: bermaksud bahawa ia berada dalam musim sejuk yang airnya sejuk sehingga dua bibirnya terangkat kerana kesejukan air. Dan dikatakan: sesungguhnya ia hanya tidak menyukai air kerana keinginan kepada susu. Kemudian hidung. Maka yang paling sedikit bilangannya: anf. Iaitu hidung manusia (11), berbaris fathah, dan jamaknya anuf. Dan dikatakan padanya: al-mi'tas, dan jamaknya: al-ma'atis. Dikatakan: arghama Allahu ma'tasahu. Yakni hidungnya. [ج1 ص228]

Dikatakan: arghama Allahu anfahu (12). Yakni melekatkannya dengan ar-ragham, iaitu pasir dan tanah. Dan dikatakan padanya: al-marsin. Asalnya untuk haiwan ternakan, kerana al-marsin (3b) ialah tempat tali hidung. Dan pernah dikatakan untuk manusia. Kata al-'Ajjaj (13):

Dan dua pipi dan hidung yang berkedut.

Dan dikatakan padanya daripada binatang buas: al-khutm, al-khurtum, dan al-fintisah, dan jamaknya: al-fanatis. Mereka menyebutkan bahawa seorang Arab Badwi mensifatkan babi-babi lalu berkata: seolah-olah fanatis-nya itu seperti kerakir unta (14). Kemudian kuku. Dikatakan: kuku manusia, dan jamaknya: azfar. Dan azfur, dan [jamaknya] azafir (15). Dan boleh juga azfar digunakan pada segala sesuatu. Kata al-A'sya (16):

Di dalam istana yang tinggi binaannya, tergelincir daripadanya kuku burung.

Dan kata yang lain (17):

Antara suapannya yang pertama apabila ditelan dan antara suapan lain selepasnya, sejauh qais azfur.

[ج1 ص229]

(4a) Kata Zuhair (18):

Di sisi singa yang lengkap senjatanya, yang dilempari daging, yang mempunyai bulu tebal, kuku-kukunya tidak pernah dipotong.

Syaki: tajam senjatanya. Muqdzaf: telah dilempari daging, iaitu dihamburkan kepadanya hamburan. Al-libd: apa yang telah berlapis-lapis di atas belakangnya daripada bulu dan rambutnya. Dan dikatakan: bagi yang termasuk binatang buas daripada burung: al-mikhlab, dan jamaknya: al-makhalib. Dikatakan: khalabahu bil-mikhlab. Dan apa yang bukan daripada binatang buas daripada burung, maka padanya: al-bartsan, untuk merpati, gagak dan selainnya. Dan jamaknya: al-baratsin. Sebahagian mereka berkata: al-bartsan seperti jari, dan al-mikhlab: kuku al-bartsan. Kata an-Nabighah (19):

Dan aku berkata: wahai kaumku, sesungguhnya singa itu menggenggam atas baratsin-nya untuk menerkam dengan ganas.

(4b) Yakni menggenggam dan berdiri atas baratsin-nya, ia menghendaki penerkaman. Kata Sa'idah bin Ju'ayyah al-Hudzali (20):

Sehingga ditakdirkan baginya dan panjanglah kembalinya, yang mempunyai kekuatan berjalan, kasar baratsin-nya, keras.

Utiiha: ditakdirkan. Thala iyabuha: panjanglah kembalinya kepadanya. Dzu rijlah: kuat berjalan. Dan dzu rijlah: tidak mempunyai haiwan tunggangan. Syatsin: kasar. [ج1 ص230]