Risalah-risalah al-Jahiz

### 6- Daripada kitabnya tentang wanita

[ج3 ص137]

### Fasal daripada permulaan kitabnya tentang wanita

Sesungguhnya apabila kami telah menyebut dalam kitab kami ini tentang cinta yang menjadi asal hawa nafsu, dan hawa nafsu yang daripadanya bercabang asyik (cinta yang membara), dan asyik yang menyebabkan seseorang mengembara tanpa arah atau mati menanggung rindu di atas katilnya. Permulaan semua itu ialah mengenakan kehinaan terhadap maruah dirinya, dan merasakan kerendahan bagi sesiapa yang berkeliaran di sekeliling kekasihnya.

Dan kami tidak memperpanjang dalam menyebut cabang-cabang yang terbit daripada asal cinta itu, iaitu kasih sayang dan kelembutan hati, cinta kepada harta yang bernilai dan kedudukan yang tinggi, cinta rakyat kepada pemimpin, dan cinta orang yang dibantu kepada pemberi bantuan, berserta perbezaan kesannya pada jiwa, dan perbezaan tingkatannya pada kesudahannya. Maka kami perlu memohon maaf kerana menyebut asyik yang dikenali sebagai sababah (rindu yang membara), dan menyalahi kekuatan azam, supaya kami jadikan kadar itu sebagai perisai daripada sesiapa yang cuba mencela kitab ini, dan menganggap bodoh pendapat yang mendorong penyusunannya serta mempromosikan sebutannya. Kerana dunia ini tidak pernah sunyi daripada pendengki yang zalim, daripada pengkritik yang memaksa diri, daripada pendengar yang mencela, dan daripada pesaing yang gagal. Sebagaimana ia juga tidak sunyi daripada orang yang selamat yang menerima keselamatan, daripada orang berilmu yang menuntut ilmu, dan daripada orang yang tinggi kedudukannya lagi baik kehadirannya, yang gigih mempertahankan hak para sasterawan, dan tidak tergesa-gesa mencela kehormatan para ulama.

Asyik hanyalah nama bagi apa yang melebihi kadar yang dinamakan cinta. Bukan setiap cinta dinamakan asyik, tetapi asyik ialah nama bagi yang melebihi kadar itu, sebagaimana pemborosan ialah nama bagi apa yang melebihi kadar yang dinamakan kemurahan, dan kedekut ialah nama bagi apa yang kurang daripada kadar yang dinamakan kesederhanaan, dan pengecut ialah nama bagi apa yang kurang daripada kadar yang dinamakan keberanian. [ج3 ص139]

Kata-kata ini sudah jelas di lidah para sasterawan, dan digunakan dalam penjelasan para ahli hikmah. Urwah bin al-Zubair pernah berkata: "Demi Allah, sesungguhnya aku benar-benar asyik kepada kemuliaan sebagaimana seorang wanita asyik kepada lelaki yang tampan."

Sebahagian orang menyebut tentang seorang lelaki yang sangat miskin lagi terhalang, bernasib malang lagi dicegah, lalu dia berkata: "Aku tidak pernah melihat seseorang yang begitu asyik kepada rezeki seperti keasyikannya, dan tidak pernah melihat rezeki begitu membencinya seperti kebenciannya!"